Ovülasyon
indüksiyonu ile belirli büyüklüğe ulaşmış folliküller elde edildiğinde sıra
bu yumurtaları dışarıda döllenmek üzere toplamaya gelir (Ovum pick-up, OPU).
Toplama işleminden önce halk arasında çatlatma iğnesi olarak bilinen hCG
hormonu yapılır. Toplama işlemi bu enjeksiyondan yaklaşık 32-36 saat sonra
gerçekleştirilir. Yeterli ve iyi kalitede yumurta elde edebilmek için
enjeksiyonun belirlenen saatte yaptırılması ve yine belirlenen saatte
yumurta toplama işlemi için klinikte bulunulması son derece önemlidir. Tüp
bebek uygulamalarının başladığı ilk yıllarda toplama işlemi laparoskopi ile
yapılırdı. Bu hem hasta için hem de hekim için oldukça zahmetli bir işlemdi.
Günümüzde ise OPU vajinal ultrasonografi ile oldukça kolay ve konforlu bir
şekilde gerçekleşmektedir. Hasta jinekolojik muayene pozisyonunda yatar ve
üzeri steril örtüler ile örtüldükten ve vajina temizliği yapıldıktan sonra
lokal anestezi vajinaya uygulanır ve ardından vajinal ultrasonografiye
başlanır. Vajinal ultrasonografi probu üzerinde bulunan kılavuz içinden
geçirilen bir iğne ile overlere ulaşılır. Her bir follükül içine girilerek
içeriği özel bir aspiratör yardımı ile boşaltılır. Alınan sıvı hemen
labovatuara yollanarak yumurta içerip içermediği mikroskop altında
incelenir, eğer yumurta hücresi varsa ayrılır. Eğer follikülden yumurta elde
edilemez ise aynı iğne içinden özel sıvı verilerek follikül boşluğu yıkanır
ve içinde kalmış olabilecek yumurta alınmaya çalışılır. Bu şekilde tüm
follüküller aspire edilinceye kadar işleme devam edilir. Her iki
yumurtalığın aspire edilmesi yaklaşık 15-30 dakika sürer. İşlem sonrası
hasta dinlenme odasına alınarak bir süre istirahat etmesi sağlanır. Lokal
anesteziyi tolere edemeyen, ya da yumurtalıkların ve/veya folliküllerin özel
durumu nedeni ile işlemin teknik olarak zor geçeceği düşünülen vakalarda
genel anestezi tercih edilebilir.Bazen follikül sayısı fazla olmasına karşın
içlerinden yumurta hücresi çıkmaz. Boş follikül sendromu adı verilen bu
durumun en
önemli
nedenlerinden biri hastanın hCG enjeksiyonunu yanlış saatte yaptırmış
olmasıdır. Bu gibi durumlarda tek taraftaki follikller aspire edildikten
sonra yeniden hCG yaptırmak ve 24 saat sonra OPU işlemini diğer yumurtalıkta
tekrarlamaktır.
Oosit toplama işleminin komplikasyon oranı oldukça düşüktür. En sık
karşılaşılan komplikasyon OPU iğnesinin geçtiği lateral fornikslerden olan
kanamalardır. Bu kanamalar tamponlama ile kolaylıkla durdurulabilir. Çok
nadiren barsak, mesane, damar gibi komşu organ yaralanmaları görülebilir.
Nadir karşılaşılan bir başka komplikasyon da pelvik absedir. Endometrioma
varlığı, içerdiği kanın uygun besi yeri olması nedeni ile pelvik abse
açısından önemli bir risk faktörüdür. Kendi kliniğimizde de 5400 vakalık
serimizde 3 hastada tubo-ovarian abse gelişmiş, antibiyotik tedavisine yanıt
alınamaması üzerine o yumurtalığın ameliyat ile alınması gerekli olmuştur.
Lokal anestezi altında transvajinal OPU, genelde tolere edilmesi kolay,
nispeten daha az invazif ve komplikasyon olasılığı düşük bir işlemdir.
